Eğitimin Kayıp Halkası: Zanaat, Ahlak ve Üretim
Trabzon’da yankılanan "90 bin TL maaşla kaynakçı bulunamıyor" haberleri, aslında bir istihdam sorunundan ziyade, bir medeniyet tasavvuru ve eğitim sisteminin iflasının dışa vurumudur. Bugün sokaklarımız, teorik bilgiyle donanmış ancak bir vidayı sıkmaktan
Ali Kılıç
-
Eğitimin Kayıp Halkası: Zanaat, Ahlak ve Üretim
Trabzon’da yankılanan "90 bin TL maaşla kaynakçı bulunamıyor" haberleri, aslında bir istihdam sorunundan ziyade, bir medeniyet tasavvuru ve eğitim sisteminin iflasının dışa vurumudur. Bugün sokaklarımız, teorik bilgiyle donanmış ancak bir vidayı sıkmaktan aciz, "diplomalı işsizler" ordusuyla dolarken; üretimin kalbi olan atölyeler sessizliğe gömülüyor.
Bu tablo, sadece ekonomik bir dengesizlik değil; Türk-İslam geleneğinin bin yıldır ilmek ilmek işlediği "el emeği ve liyakat" bağının kopuşudur.
Peygamber Mesleği, Padişah El emeği
Bizim medeniyetimizde çalışma, sadece geçim derdi değil, bir ibadet ve ahlak meselesidir. Tarih boyunca rehber edindiğimiz büyüklerin hayatı, ilim ile zanaatın asla birbirinden ayrılmadığının en büyük kanıtıdır:
Hz. Muhammed (S.A.V): "Hiç kimse elinin emeğinden daha hayırlı bir yemek yememiştir." buyurarak, üretimin kutsiyetini mühürlemiştir.
İmam-ı Azam Ebu Hanife: Devrinin en büyük fakihi olmasına rağmen kumaş ticareti yaparak geçimini sağlar, ilmini ticaretin dürüstlüğüyle taçlandırırdı.
Osmanlı Padişahları: Birer devlet adamı olmalarının yanı sıra mutlaka bir zanaat sahibiydiler. Fatih Sultan Mehmet haritacı ve bahçıvan, II. Abdülhamid ise dünya çapında bir marangozdu. Onlar için bir meslek sahibi olmak, nefsi terbiye etmenin ve hayatın hakikatine dokunmanın bir yoluydu.
Bugün "iş beğenmemezlik" olarak karşımıza çıkan durum, bu manevi derinliğin ve "usta-çırak" arasındaki o mukaddes bağın kopmasının sonucudur.
"Ağaç Yaşken Eğilir": Meslek Ortaokulları ve Üretim Odaklı Eğitim
Eğitim sistemi, bireyi sadece sınavlara hazırlayan bir mekanizma olmaktan çıkarılıp; ahlak, maneviyat ve üretimi merkeze alan bir yapıya bürünmelidir. Enderun geleneğimizde olduğu gibi, kabiliyetlerin erken yaşta tespit edilmesi ve "liyakat" esaslı bir yönlendirme hayati önem taşır.
"İlim rütbesi, rütbelerin en yücesidir." (Hz. Ali)
Ancak bu ilim, sadece kitap sayfalarında hapsolmamalı; tarlada buğdaya, tersanede kaynağa, fabrikada üretime dönüşmelidir. Meslek ortaokullarının yeniden canlandırılması, gençlerin "masa başı iş" hayaliyle hayatlarını tüketmesinin önüne geçecek; onlara bir zanaat sahibi olmanın vakarı aşılanacaktır.
Islah ve Üretim: Cezaevleri Birer Atölye Olmalı
Toplumun en sancılı noktalarından biri olan cezaevleri, "suçlu yetiştirme kampları" olmaktan çıkarılmalıdır. Bir insanı dört duvar arasına kapatıp boşluğa mahkûm etmek, onu topluma kazandırmaz. Aksine, buralar rehabilite edici üretim merkezlerine dönüştürülmelidir. Kişi, işlediği suçun bedelini üretime katkı sağlayarak ödemeli; tahliye olduğunda elinde diploması değil, kolunda altın bileziği (mesleği) ile topluma dönmelidir.
Nizamülmülk’ün Siyasetname’sinde vurguladığı gibi: "Devletin bekası, adaletin tesisi ve halkın refahı ile mümkündür." Refahın yolu ise her bireyin kabiliyetince üretime dahil edilmesinden geçer.
Sonuç: Liyakat ve Hareket
Dünya değişiyor ancak hakikat değişmiyor. İbn Haldun, Mukaddime’sinde "Sanatlar ve zanaatlar, medeniyetin gelişmişlik seviyesini gösterir" der. Eğer biz bugün tersanelerimize kaynakçı, tarlalarımıza çiftçi, fabrikalarımıza usta bulamıyorsak; eğitimdeki "vidayı" yanlış çevirmişiz demektir.
Çözüm; liyakati temel alan, ahlakla yoğrulmuş, üretimi ibadet sayan bir eğitim modeline geri dönmektir. Unutulmamalıdır ki; "Çalışmadan, yorulmadan ve üretmeden rahat yaşama yollarını aramayı alışkanlık haline getirmiş milletler; evvela haysiyetlerini, sonra hürriyetlerini, daha sonra da istikballerini kaybetmeye mahkûmdurlar."
Vakit, diplomaları değil, yetkinlikleri ve ahlakı konuşma vaktidir.
