SAVAŞ ve ETKİLERİ

Savaşın 29. günü; şiddeti artarak devam ediyor. Dünya ekonomisini, 1929 ekonomik buhranından sonra belki de en fazla etkileyecek bir süreçten geçiyoruz.

Ekonomik sonuçları ağır olmakla birlikte, ABD ve İsrail’in her yönüyle olumsuz sonuçlarla karşı karşıya kalacağını düşünüyorum. Her iki ülkede de ciddi protestoların başladığı görülüyor.

Enerji – Petrol Üzerindeki Etkileri

1. Enerji Üzerindeki Etki (En ağır ve en hızlı etki)

• Hürmüz Boğazı krizi: Dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’si ve önemli miktarda LNG bu boğazdan geçmektedir. Boğazın kapanması, tarihin en büyük enerji arz şoku olarak değerlendiriliyor. Körfez ülkelerinden (Suudi Arabistan, Irak, BAE, Kuveyt) petrol üretiminde günlük 6–10 milyon varil düşüş yaşandığı ifade ediliyor.
• Petrol fiyatları: Savaş öncesine göre Brent petrol %50’den fazla artarak 100–120 dolar/varil seviyesine yükseldi (kısa süreli olarak 119 doların üzerine çıktı).
• Savaş uzadıkça petrol fiyatlarının artması beklenmektedir. Bu durum; üretim maliyetlerini artırarak mal ve hizmet fiyatlarına doğrudan yansıyacaktır.

Gıda Üzerindeki Etkileri

2. Gıda Üzerindeki Etki (Gübre ve maliyet şoku)

• Gübre krizi: Küresel gübre ticaretinin (özellikle üre) yaklaşık %30’u Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Körfez ülkeleri önemli ihracatçılardır. Boğazın kapanmasıyla birlikte gübre fiyatlarında %26–50 artış yaşandı (üre ton fiyatı 465 dolardan 585–700 dolara çıktı).
• Zincirleme etkiler:
  • Gübre ve mazot fiyatlarının artması → ekim maliyetlerinin yükselmesi
  • Verim düşüşü ve hasat azalması
  • Küresel gıda fiyatlarında artış (buğday, pirinç, mısır, soya gibi temel ürünlerde risk)
•  
• İran’da gıda enflasyonu %40 seviyesinde; pirinç 7 kat, yağ ve mercimek 3 kat artmış durumda. Körfez ülkelerinde market fiyatları %40–120 yükseldi.
• Hindistan, Pakistan, Brezilya ve Afrika’da bazı gübre tesislerinin durmasıyla yaklaşık 45 milyon kişi için ek açlık riski oluştuğu tahmin ediliyor. Bu etkinin, Rusya-Ukrayna savaşından daha geniş olabileceği değerlendiriliyor.

Su Üzerindeki Etkileri

3. Bölgesel görünse de potansiyel bir insani kriz

• Körfez ülkeleri içme suyunun büyük bölümünü deniz suyu arıtma tesislerinden sağlamaktadır (Kuveyt %90, Katar %99, BAE %42–70, Suudi Arabistan %18–70, Bahreyn %90+).
• Bu tesisler enerjiye bağımlıdır ve dünya desalinasyon kapasitesinin yaklaşık %40’ını oluşturur (yaklaşık 100 milyon insanı etkiliyor).
• İran’ın misilleme saldırılarında bazı arıtma tesislerini hedef aldığı ve enerji kesintilerinin su üretimini tehdit ettiği belirtilmektedir.
• Bölgede gerilim arttıkça, içme suyu altyapısına yönelik tehditler de büyümektedir.
  Suyun olmadığı yerde yaşam mümkün değildir.

SONUÇ

• İnsanlık, savaşsız bir dünyayı istiyor ve bunu hak ediyor.
• Tükettiğimiz gıda ve kullandığımız kaynakların değerini bilmeliyiz.
• Tasarruf etmeli ve israftan kaçınmalıyız.

Sağlıkla kalın.